Πρώην 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο

Η ιστορία της εδαφικής έκτασης 11 περίπου στρεμμάτων που βρίσκεται ανατολικά της Μονής Πετράκη και περικλείεται από τις οδούς Ιατρίδου, Αθηναίων Εφήβων, Δορυλαίου, Μακεδόνων και Βασιλίσσης Σοφίας, αρχίζει από τα μέσα του 19ου αιώνα οπότε και παραχωρήθηκε (τμηματικά και κατά καιρούς) στο τότε Υπουργείο Στρατιωτικών γιά την στέγαση διαφόρων Μονάδων και Υπηρεσιών, κυρίως Πεζικού και Υγειονομικού.  Η έκταση αυτή ήταν γνωστή με την ονομασία «Στρατιωτικά Παραπήγματα».

Σκαρίφημα του Στρατοπέδου το 1930 και τα κτίρια του νοσοκομείου επάνω αριστερά

Σκαρίφημα του Στρατοπέδου το 1930 και τα κτίρια του νοσοκομείου επάνω αριστερά

Στον χώρο αυτόν  λειτούργησαν οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις του 1ου Συντάγματος Πεζικού το οποίο ιδρύθηκε με τον Νόμο ΧΚΕ’ της 22.6.1877. Τα λιθόκτιστα οικήματα τα οποία φθάνουν μέχρι το ήμισυ του πλάτους της οδού Ιατρίδου  (Τοπογραφικό Σκαρίφημα στο τέλος του κειμένου) καθώς και τα κτίρια του Πάρκου Ελευθερίας και του ΝΙΜΤΣ αποτελούν ίχνη του παλιού Στρατοπέδου.

Μάλιστα, ένα από τα πιό παλιά κτίρια του Στρατοπέδου που υφίσταται έως σήμερα   είναι το οίκημα Λυράκη  στο οποίο από το 1882 λει-τουργούσε η Σχολή Υπαξιωματικών και το οποίο χρησιμοποιήθηκε αργότερα από το παλιό νοσοκομείο. Το παλιό αυτό κτίριο φαίνεται στην παρακάτω φωτογραφία του 1887 κατά την θεμελίωση της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής (Γεννάδειος Βιβλιοθήκη).

2

Το οίκημα Λυράκη (κτίριο 1 στο Τοπογραφικό Σκαρίφημα) όπως είναι σήμερα.

Το οίκημα Λυράκη (κτίριο 1 στο Τοπογραφικό Σκαρίφημα) όπως είναι σήμερα.

1882

Την 1η Ιουλίου του 1882 γίνεται η σύσταση του Σχολείου Υπαξιωματικών βάσει του Νόμου ΑΛΒ’ ο οποίος υπογράφεται από τον Χαρίλαο Τρικούπη και από τον Γεώργιο τον Α’ (Εφημερίς της Κυβερνήσεως).

Το Σχολείο αυτό  εγκαθίσταται «εις τα προς νότον κτήρια των παρα-πηγμάτων της οδού Κηφησίας (Στρατώνων Πεζικού), εις ά, από του 1897 έχει εγκατασταθεί στρατιωτικόν νοσοκομείον» (Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια).

Σύμφωνα δέ με τα αναφερόμενα στην Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτι-κή Εγκυκλοπαίδεια, «…Η Σχολή Υπαξιωματικών υπήρξε μιά των αρίστων στρατιωτικών σχολών, ού μόνον αποδώσασα αρίστους αξιω-ματικούς, αλλά και συντελέσασα εις την δημιουργίαν αρίστου πυρήνος υπαξιωματικών, εις ούς πολλά οφείλει ο στρατός του 1912 και 1913». Το Σχολείο αυτό ήταν εφάμιλλο και ισάξιο της Σχολής Ευελπίδων και  φοίτησαν σ’ αυτό, μεταξύ άλλων, ο Στρατηγός Ν. Πλαστήρας, (Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια) ο Στρατηγός Κ. Βεντήρης, ο Υποστράτηγος Χ. Κατσημήτρος και άλλες σημαντικές μορφές και ήρωες της στρατιωτικής ηγεσίας και ιστορίας της Ελλάδας.

 Ο χώρος μπροστά από την γειτονική Γεννάδειο Βιβλιοθήκη (σημερινή οδός Σουηδίας) ήταν χώρος βοσκής στα τέλη της δεκαετίας του 1920, δηλαδή αμέσως μετά την αποπεράτωση της.

Ο χώρος μπροστά από την γειτονική Γεννάδειο Βιβλιοθήκη (σημερινή οδός Σουηδίας) ήταν χώρος βοσκής στα τέλη της δεκαετίας του 1920, δηλαδή αμέσως μετά την αποπεράτωσή της.

1892

Η Σχολή Υπαξιωματικών λειτούργησε στον χώρο επί μιά δεκαετία και από το 1892 μετεφέρθει στο Μέγαρο της Σχολής Ευελπίδων (Ιστορία της Στρατιωτικής Σχολής Υπαξιωματικών).

5

1897

Μετά την κήρυξη του ατυχούς γιά την Ελλάδα Ελληνοτουρκικού πο-λέμου, τα κτίρια της Σχολής Υπαξιωματικών  (κτίρια αρ. 1, 3 και 4 στο Τοπογραφικό Σκαρίφημα στο τέλος του κειμένου) χρησιμοποιούνται  ως πρόσκαιρο παράρτημα του Στρατιωτικού Νοσοκομείου στου Μα-κρυγιάννη γιά την περίθαλψη των τραυματιών και ασθενών του Ελ-ληνοτουρκικού Πολέμου.  Η χρήσις του εκείνη συνεχίστηκε αδιάκοπα και μετά τον τερματισμό του πολέμου και μέχρι το 1971 οπότε πε-ριήλθε στην ιδιοκτησία της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Φωτογραφία ενός τραυματία του Πολέμου του 1897 από το βιβλίο ΑΘΗΝΑ 1839-1900, Φωτογραφικές   Μαρτυρίες,  Μουσείο Μπενάκη

Φωτογραφία ενός τραυματία του Πολέμου του 1897 από το βιβλίο ΑΘΗΝΑ 1839-1900, Φωτογραφικές Μαρτυρίες, Μουσείο Μπενάκη


1899

Με το από τις 17 Μαρτίου 1899 Βασιλικό Διάταγμα, γίνεται η σύσταση του  Α’ Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου.

1904

Το Α’ Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο των Αθηνών «εγκαταστάθηκε στην περιοχή κοντά στην Μονή Πετράκη,  θέση «Παραπήγματα» πί-σω από το σημερινό ΝΙΜΤΣ». Το νοσοκομείο αυτό υπήρξε το τρίτο κατά χρονολογική σειρά νοσοκομείο α’ τάξεως μετά το Στρατιωτικό Νοσοκομείο Ναυπλίου, που ιδρύθηκε το 1825 και λειτούργησε έως το 1940, και μετά το Στρατιωτικό Νοσοκομείο στην περιοχή Μακρυγιάννη (κτίριο Weiler) του οποίου τα εγκαίνια έγιναν το 1836.

Ο χώρος μέσα στον οποίον λειτούργησε το παλιό νοσοκομείο «περιβάλλεται από τις  οδούς Ιατρίδου, Δεινοκράτους (όπου και ο μανδρότοιχος), από το Ναυτικό Νοσοκομείο και το σημερινό Πάρκο Ελευθερίας, ανατολικά, και από το ΝΙΜΤΣ.

Στον υπόλοιπο χώρο πέραν του ορίου με το Ναυτικό Νοσοκομείο εξακολουθούσε να λειτουργεί το παλιό Στρατόπεδο όπως φαίνεται στο παρακάτω σκαρίφημα:

Σκαρίφημα του ευρύτερου χώρου όπως ήταν το 1991.  Επάνω αριστερά, τα κτίρια του  παλιού νοσοκομείου. Δεξιά, με την ίδια διαγράμμιση, τα διατηρητέα του Πάρκου Ελευθερίας και κάτω αριστερά τα παλιά κτίρια που διατηρήθηκαν και χρησιμοποιούνται από το ΝΙΜΤΣ.

Σκαρίφημα του ευρύτερου χώρου όπως ήταν το 1991. Επάνω αριστερά, τα κτίρια του παλιού νοσοκομείου. Δεξιά, με την ίδια διαγράμμιση, τα διατηρητέα του Πάρκου Ελευθερίας και κάτω αριστερά τα παλιά κτίρια που διατηρήθηκαν και χρησιμοποιούνται από το ΝΙΜΤΣ.

8

Φωτογραφία της Γενναδείου Βιβλιοθήκης στα τέλη της δεκαετίας του 1920 αμέσως μετά την αποπεράτωση της. Δεξιά και σε απόσταση λίγων μέτρων  βρισκόταν το παλιό νοσοκομείο.

Φωτογραφία της Γενναδείου Βιβλιοθήκης στα τέλη της δεκαετίας του 1920 αμέσως μετά την αποπεράτωση της. Δεξιά και σε απόσταση λίγων μέτρων βρισκόταν το παλιό νοσοκομείο.

1915

Με διαταγή του Υπουργείου Στρατιωτικών καθορίζεται η εκπαίδευ-ση των στρατιωτικών γιατρών με την διδασκαλία της Κλινικής Χειρουργικής του Πολέμου και της Υγιεινής εν Εκστρατεία. Μάλιστα, γιατροί από αυτό το νοσοκομείο στέλνονται, κατόπιν διαγωνισμού, στην Στρατιωτική Σχολή του Val de Grace γιά μετεκπαίδευση.

Σε διάλεξή που έδωσε ο Υποστράτηγος Υγειονομικού Αντώνης Μοσχωνάς στις 12 Δεκεμβρίου, 1985,  αναφέρει ότι το νοσοκομείο εκείνο αναπτύχθηκε «με βάση τις γαλλικές επιστημονικές αντιλήψεις του παρελθόντος αιώνος και των αρχών του παρόντος, που ήταν κατά την προμικροβιακή εκείνη εποχή, η οικοδόμηση των νοσοκομείων κατά περίπτερα, όπως τα βλέπουμε και σήμερα στο Παρίσι». Κατά τον Κο Μοσχωνά, η διάταξη αυτή «με τα σημερινά δεδομένα αποτελούσε μειονέκτημα, τότε όμως το Στρατιωτικό αυτό Νοσοκομείο υπήρξε πρότυπο και η γενική εμφάνισή του και η αρτιότητά του ήταν τέτοια, που εξέπληξε τους γιατρούς  και δημοσιογράφους της εποχής που το επισκέφθηκαν στα εγκαίνιά του και γράψανε σχετικά στην εφημερίδα «Ιατρικός  Μηνύτωρ».

1945

Από το 1904 και μέχρι το 1971, το παλιό νοσοκομείο χρησιμο-ποιήθηκε αδιάκοπα από το Α’ Στρατιωτικό Νοσοκομείο το οποίο, το 1945, μετονομάστηκε σε 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Παρόλες τις αντιξοότητες, απετέλεσε την βασική υγειονομική κυψέλη του ελληνικού στρατού.  Σε αυτό ακριβώς το νοσοκομείο νοσηλεύτηκαν χιλιάδες ασθενείς και τραυματίες (αξιωματικοί και οπλίτες) των Βαλ-κανικών Πολέμων 1912-13, του Μακεδονικού μετώπου 1916-18, της Μικρασιατικής Εκστρατείας 1919-1922, του Ελληνοιταλικού και Ελληνογερμανικού Πολέμου 1940-41, της Κατοχής 1941-44 και των πολεμικών επιχειρήσεων 1944-45 και 1946-49. Στο νοσοκομείο αυτό αναπτύχθηκε επίσης κέντρο ερευνών και υπήρξε το βασικό νοσοκομείο εκπαίδευσης των νεωτέρων υγειονομικών αξιωματικών και των αδελφών νοσοκόμων.

Φωτογραφία ενός τραυματία του πολέμου του 1897 από το βιβλίο ΑΘΗΝΑ 1839-1900, Φωτογραφικές  Μαρτυρίες,  Μουσείο Μπενάκη

Φωτογραφία ενός τραυματία του πολέμου του 1897 από το βιβλίο ΑΘΗΝΑ 1839-1900, Φωτογραφικές Μαρτυρίες, Μουσείο Μπενάκη

Επειδή, όπως αναφέραμε παραπάνω, η διάταξη των κτιρίων κατά θαλάμους και περίπτερα είχε μειονεκτήματα και εμπόδιζε την σωστή λειτουργία του, «το όνειρο παντός υγειονομικού αξιωματικού ήτο», σύμφωνα με τον Κο Μοσχωνά «να κατεδαφισθεί και στην θέση του να κτισθεί σύγχρονο Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Αντιθέτως, ιδιώται ιατροί σπουδασμένοι στη Γαλλία, π.χ. Κατακουζηνός και άλλοι, διεκήρυτταν ότι πρέπει να παραμείνει, όπως στην Γαλλία, που διατήρησε τα παλαιά της νοσοκομεία (Val de Grace), ως συνδεδε-μένα με την ιστορία τής ιατρικής σ’ αυτήν».

Το διώροφο κτίριο της φωτογραφίας (κτίριο αρ. 5  στο Τοπογραφικό Σκαρίφημα) στέγαζε την Διεύθυνση του παλιού νοσοκομείου

Το διώροφο κτίριο της φωτογραφίας (κτίριο αρ. 5 στο Τοπογραφικό Σκαρίφημα) στέγαζε την Διεύθυνση του παλιού νοσοκομείου

1971

Το 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο, μεταφέρεται οριστικά πλέον στην οδό Μεσογείων μετά από 74 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας του στο παλιό στρατόπεδο στην οδό Δεινοκράτους (1897 – 1971) και ο χώρος με τα κτίρια περιέρχεται, κατόπιν ανταλλαγής,  στην ιδιοκτησία της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Τελειώνοντας αυτό το σύντομο ιστορικό, θα θέλαμε να σας αναφέ-ρουμε ότι τρία από τα υπάρχοντα κτίρια (κτίρια αρ. 4, 6 και 10 στο Το-πογραφικό Σκαρίφημα) χρησιμοποιούνται πλέον των 37 χρόνων από το Ενιαίο Εκκλησιαστικό Λύκειο Αθηνών η διεύθυνση του οποίου θεωρεί τον χώρο ώς τον καταλληλότερο γιά τα Σχολεία και ζητά την «αφιέρωσιν του εις την στέγασιν όλων των Αθηναικών Εκκλησιαστικών Εκπαιδευτηρίων».

Ελισάβετ  Ηλιοπούλου

Αρχιτέκτων

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ  ΚΑΙ  ΠΗΓΕΣ

**Παππάς Αναστάσιος, «Κολωνάκι – Λυκαβηττός», Ενας Σύντομος   Ιστορικός Περίπατος στο Παρελθόν,  Σύλλογος των Αθηναίων,  1991

**Μοσχωνάς Αντώνης,  Υποστράτηγος Υγειον., Διάλεξη στο 401 Γ.Σ.Ν.Α. στις 12.12.1985

**ΜΕΓΑΛΗ  ΕΛΛΗΝΙΚΗ  ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, Τόμος Δέκατος

**Επαμ. Κ. Στασινόπουλος, Στολές του Ελληνικού Στρατού και Ναυτικού

Εικόνες του Πάνου Αραβαντινού, Αθήνα, 1939

Βιβλιοθήκη  Πολεμικού  Μουσείου  Αθηνών

**ΜΕΓΑΛΗ  ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ  ΚΑΙ  ΝΑΥΤΙΚΗ  ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ,  Τόμος Εκτος

**ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ, ΤΟΜΟΣ 18ος, ΤΕΥΧΟΣ  1

Μπισογιάννης Ζήσης,  Αρχίατρος,  ΙΣΤΟΡΙΚΑ  ΘΕΜΑΤΑ,  1984,  Σύντομη Ιστορία των Στρατιωτικών Νοσοκομείων Αθηνών και ιδιαίτερα του 401 Γ.Σ.Ν.Α., Ιαν.-Φεβρ. 1984

**Φωτόπουλος Χρήστος, Αντιστράτηγος,  Επίτιμος Γενικός  Επιθεωρητής  Στρατού,  Ιστορικός  και Συγγραφέας,  μεταξύ  άλλων,  της Ιστορίας της  Σχολής  Ευελπίδων

**Διεύθυνση  Ιστορίας  Στρατού, Οδός  Θαλού  και  Πιττακού  10

**Ιατρικός  Μηνύτωρ,  Επιστημονικόν  Δελτίον  15.10.1901

**Επιστολή Σχολάρχη Πρωτ. Βασιλείου Ε. Βολουδάκη προς την Αγίαν και

Ιεράν Σύνοδον στις 21 Αυγούστου, 2001

**ΑΘΗΝΑ, 1839-1900,Φωτογραφικές Μαρτυρίες, Μουσείο Μπενάκη, 2003

Advertisements

1 Response to “Ιστορικά”


  1. 1 beracuda 19/03/2009 στο 8:44 πμ

    Θερμά συγχαρητήρια για την τεκμηρίωση και την εμπεριστατωμένη παρουσίαση της ιστορίας του 401!

    Φυσικά υπέγραψα την διαμαρτυρία και προωθώ την ενημέρωση με τη σχετική προτροπή σε φίλους, συγγενείς και συνεργάτες.

    Ελπίζω ο αγώνας σας μαζί με την ενεργή υποστήριξη μεγάλου αριθμού πολιτών να φέρει το προσδοκώμενο αποτέλεσμα και να μη παραμείνει μια προσπάθεια κατά το λαϊκό ρητό «Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα» 🙂

    Βύρων Ε. Ρηγινός


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s




To blog είναι μια δράση του ηλεκτρονικού περιοδικού MOnuMENTA

Σεπτεμβρίου 2018
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Φεβ.    
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930

Blog Stats

  • 33.801 hits
Advertisements

Αρέσει σε %d bloggers: