Ένα παλιό ιστορικό νοσοκομείο

Πρόσφατες εξελίξεις

24.04.2012

Όπως αναμένονταν, το θέμα της κήρυξης των κτηρίων του Πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου εξετάστηκε πριν από λίγες ημέρες στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων. Τα μέλη του Συμβουλίου γνωμοδότησαν με πλειοψηφία υπέρ του χαρακτηρισμού επτά  κτηρίων από τα 13 κτήρια του στρατιωτικού νοσοκομείου. Πρόκειται για μια θετική εξέλιξη, αφού  η άλλη άποψη ήθελε μόνο 3 από τα 13 να χαρακτηρίζονται μνημεία. Ωστόσο η απόφαση αυτή, που είναι ακριβώς ίδια με την απόφαση που πήρε το ΥΠΕΚΑ το 2010, δεν κηρύσσει διατηρητέο το σύνολο, τα κτήρια δηλαδή και τον μεγάλο σε έκταση και πυκνά φυτευμένο με υψηλό και, κατά μεγάλο μέρος, υπεραιωνόβιο πράσινο περιβάλλοντα χώρο, κάτι για το οποίο αγωνιζόμαστε εδώ και τέσσερα χρόνια. Η MOnuMENTA θα συνεχίσει την προσπάθεια για τη συνολική διατήρησή του. Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να σας ευχαριστήσουμε θερμά για τη συμβολή σας στη συγκέντρωση υπογραφών υπέρ του συνολικού χαρακτηρισμού. Ξεπεράσαμε τις 2600 υπογραφές

08.07.2010

Αίτηση ακυρώσεως της MOnuMENTA στο ΣτΕ για το πρώην 401 στρατιωτικό Νοσοκομείο

H Υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής κ. Τίνα Μπιρμπίλη υπέγραψε στις 28 Ιανουαρίου 2010 την απόφαση χαρακτηρισμού ως διατηρητέων μνημείων επτά κτηρίων από τα 14 κτήρια του όλου συγκροτήματος του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου που βρίσκεται στη συνέχεια του πάρκου Ελευθερίας, μεταξύ των οδών Δεινοκράτους, Ιατρίδου και Σουηδίας και ανήκει στην Εκκλησία της Ελλάδας. Σε ένα από τα κτήρια φιλοξενείται το Εκκλησιαστικό Λύκειο.

Η MOnuMENTA επαινεί την παραπάνω απόφαση γιατί σώζει ένα μεγάλο τμήμα του παλαιού Νοσοκομείου που κινδύνευε να χαθεί ολόκληρο. Ωστόσο θεωρεί ότι η απόφαση αυτή είναι ελλιπής και μερικώς ορθή, αφού δεν κηρύσσει διατηρητέο το σύνολο των κτηρίων και τον περιβάλλοντα χώρο τους που αποτελεί και χώρο πρασίνου.

Γι’ αυτό η MOnuMENTA προσέφυγε στο ΣτΕ προκειμένου να ακυρωθεί η απόφαση της Υπουργού ΥΠΕΚΑ κατά το μέρος που δεν προβαίνει στον χαρακτηρισμό του συνόλου του κτιριακού συγκροτήματος και του περιβάλλοντος χώρου του ως διατηρητέου ιστορικού μνημείου. Το πρώην 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο αποτελεί μνημείο στο σύνολό του λόγω της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, πολεοδομικής, ιστoρικής, κοινωνικής του αξίας. Δημιουργήθηκε στο μεγαλύτερο μέρος του τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα και αποτελεί ένα από τα ελάχιστα δείγματα στρατιωτικής αρχιτεκτονικήςστη χώρα μας και κατά συνέπεια στο μέτρο που αποκλίνει ως προς αυτό το σημείο η απόφαση της Υπουργού ΥΠΕΚΑ σφάλλει. Η απαξίωση του μοναδικού αυτού συνόλου, που η βεβαρυμένη ως προς την πυκνότητα δόμησης, το κυκλοφοριακό, την έλλειψη ελευθέρων χώρων και χώρων πρασίνου, περιοχή στην οποία βρίσκεται, κάνει όλο και πιο αναγκαία τη συνολική του διατήρηση έχει ξεκινήσει πριν από αρκετά χρόνια. Στην εγκατάλειψη των κτηρίων ήρθε να προστεθεί το 2004 η επιθυμία της Εκκλησίας να κατεδαφιστούν τα κτήρια και στη θέση τους να ανεγερθεί ξενοδοχείο. Το ΚΣΝΜ μάλιστα είχε κηρύξει διατηρητέα 3,5 κτήρια, μία απόφαση που ευτυχώς κανένας υπουργός πολιτισμού δεν υπέγραψε.

Η αντίδραση των κατοίκων της περιοχής και των πολιτιστικών φορέων (Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητος του κ. Μ. Δεκλερή – με την εξαιρετική γνωμοδότηση του ίδιου που απεικόνισε με ατράνταχτα επιχειρήματα την ανάγκη διατήρησης του συνόλου του Στρατιωτικού Νοσοκομείου και του περιβάλλοντος χώρου του, Πολιτιστικός Σύλλογος Λυκαβηττός, EMΠ, ΣΑΔΑΣ, Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, ICOMOS κ.ά.) ήταν μεγάλη και σταθερή και συνέβαλε στη μη υπογραφή της παραπάνω απόφασης. Η ΜΟnuΜΕΝΤΑ που έχει επίσης ζητήσει από το ΥΠΠΟΤ την κήρυξη του συνόλου των κτηρίων ως διατηρητέων, ξεκίνησε πριν από ένα χρόνο μια μεγάλη προσπάθεια ενημέρωσης του κοινού για την ύπαρξη του πρώην 401 στρατιωτικού νοσοκομείου και δημιούργησε ένα ιστολόγιο https://savepr401.wordpress.com/. Παράλληλα με την ενημέρωση κάλεσε τους πολίτες να υπογράψουν για τη διάσωση του μνημειακού συνόλου. Έχουν συγκεντρωθεί 2250 υπογραφές μέχρι σήμερα και η συλλογή θα συνεχιστεί μέχρι και την εξέταση του χαρακτηρισμού από το ΥΠΠΟΤ. Θεωρώντας ότι η μερική προστασία του ενιαίου κτιριακού συγκροτήματος, του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου, συνιστά ακρωτηριασμό του και καταστροφή του ίδιου του συνόλου ως αυτοτελούς οντότητας, της αρχιτεκτονικής κλίμακάς του, των σχέσεων όγκου, υψών και ελευθέρου χώρου και εν γένει συνιστά επέμβαση σε ένα σύνολο που διαμορφώθηκε ως ενιαίο όλον βάσει των αναγκών, της αισθητικής και της κλίμακας της περιόδου την οποία εκπροσωπεί, καταστώντας το ορόσημο της πόλεως των Αθηνών η MOnuMENTA θα συνεχίσει, εκ παραλλήλου με την παραπάνω αίτηση ακυρώσεως που άσκησε, τον αγώνα για τη συνολική προστασία του. Η αίτηση ακυρώσεως μάλιστα της Εκκλησίας της Ελλάδας στο ΣτΕ κατά της απόφασης της Υπουργού ΠΕΚΑ για τον χαρακτηρισμό ως διατηρητέων των επτά από τα 14 κτήρια, δείχνει πώς ο ιδιοκτήτης του αντιμετωπίζει το πρώην 401 στρατιωτικό νοσοκομείο, του οποίου επιθυμεί την κατεδάφιση στο σύνολό του. Κατά συνέπεια, είναι επιτακτική η αντίδραση όλων των φορέων και των πολιτών για τη διάσωσή του. Αναδημοσίευση από:

http://www.monumenta.org/article.php?IssueID=4&perm=1&ArticleID=515&CategoryID=23&lang=gr info [at] monumenta . org

——————————————

05.02.2010

Επτά κτήρια του πρώην 401 στρ. νοσοκομείου κρίθηκαν διατηρητέα

Στο κέντρο της Αθήνας, δίπλα στο Ναυτικό Νοσοκομείο και στη συνέχεια του πάρκου Ελευθερίας, βρίσκεται το πρώην 401 στρατιωτικό νοσοκομείο, 11 στρέμματα με 13 παλιά κτήρια και μεγάλα αιωνόβια δέντρα, ένας μοναδικός χώρος, μια όαση για την πυκνοδομημένη πρωτεύουσα, ο οποίος ανήκει στην Εκκλησία της Ελλάδας

Μετά από πολλούς αγώνες πολιτών και φορέων, ανάμεσά τους και η MOnuMENTA, για χαρακτηρισμό του συνόλου των κτηρίων και του περιβάλλοντος χώρου ως διατηρητέου μνημείου το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής κήρυξε πριν λίγες ημέρες επτά από τα 13 κτήρια ως διατηρητέα μνημεία. Πρόκειται για μια απόφαση που ανοίγει το δρόμο για τη σωτηρία του μεγαλύτερου μέρους των κτηρίων και του χώρου που δεν προστατεύει όμως το σύνολό του. Το θέμα του χαρακτηρισμού του παλιού νοσοκομείου εκκρεμεί να εξετασθεί και από το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού. Η προστασία του συνόλου των κτηρίων και όλου του χώρου θα ήταν αυτή που θα διατηρούσε τη μοναδικότητα και τη σημασία του χώρου για την καλύτερη ποιότητα ζωής της Αθήνας.

——————————————

Ένα παλιό ιστορικό νοσοκομείο:

 

 

Mια άγνωστη όαση στο κέντρο της Αθήνας

Ελισάβετ Ηλιοπούλου, αρχιτέκτων

Στο κέντρο της άναρχα δομημένης και πολύπαθης Αθήνας, δίπλα στο Ναυτικό Νοσοκομείο και στη συνέχεια του Πάρκου Ελευθερίας, έχει απομείνει ένας ιστορικός και ιδιαίτερα γοητευτικός χώρος με 13 παλιά λιθόκτιστα κτίρια, τα οποία εναρμονίζονται με τον ιδιόμορφο περιβάλλοντα χώρο, που θυμίζει έντονα, με την πλακόστρωση, τις μεγάλες μαρμάρινες σκάλες και τη διαμόρφωση από λίθινα στοιχεία, παλαιό στρατόπεδο με αλέες γεμάτες με δενδροστοιχίες μεγάλων αιωνόβιων δένδρων.

Θέση πρώην 401 Στρ. Νοσ.

Πρόκειται γιά τον χώρο του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου, έκτασης 11 στρεμμάτων, ο οποίος είναι κυριολεκτικά απομονωμένος και απροσπέλαστος από τη γύρω περιοχή. Παραμένει δε άγνωστος για τον πολύ κόσμο καθώς ένας ψηλός τοίχος από τη μεριά της πολυσύχναστης οδού Δεινοκράτους εμποδίζει ακόμα και την οπτική επαφή μαζί του. Σημειώνεται ότι το ιστορικό αυτό νοσοκομείο περιήλθε το 1971 στην ιδιοκτησία της Εκκλησίας της Ελλάδος κατόπιν ανταλλαγής με το Υπουργείο Άμυνας.

Για όσους δεν γνωρίζουν, παραθέτουμε μια περίληψη της συγκινητικής ιστορίας της ευρύτερης περιοχής και, κυρίως, των κτισμάτων του παλιού αυτού νοσοκομείου:

Ο χώρος αυτός, ο οποίος έφθανε μέχρι τη οδό Δορυλαίου και ήταν γνωστός με την ονομασία «Στρατιωτικά Παραπήγματα», εχρησιμοποιείτο από το 1877 για τη λειτουργία και τις εγκαταστάσεις του 1ου Συντάγματος Πεζικού, απομεινάρια των οποίων είναι και μερικά από τα κτίρια του παλιού νοσοκομείου καθώς και τα διατηρητέα κτίρια του Πάρκου Ελευθερίας, του Ναυτικού Νοσοκομείου και τα διατηρηθέντα από το Ν.Ι.Μ.Τ.Σ.

Μερικά από τα υπάρχοντα κτίρια του 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου χρησιμοποιήθηκαν από το 1882 μέχρι το 1897 για τη λειτουργία του «Στρατιωτικού Σχολείου Υπαξιωματικών» το οποίο ήταν εφάμιλλο και ισάξιο της Σχολής Ευελπίδων ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1897 χρησιμοποιήθηκαν ως πρόσκαιρο παράρτημα του Στρατιωτικού Νοσοκομείου στου Μακρυγιάννη για την περίθαλψη των τραυματιών και ασθενών του ατυχούς Ελληνο-Τουρκικού Πολέμου.

Κτήριο στο πρώην 401 Στρ. Νοσ.

Από το 1904 και μέχρι το 1971 χρησιμοποιήθηκε αδιάκοπα από το «Α΄Στρατιωτικό Νοσοκομείο» (1904-1945), το οποίο μετονομάστηκε το 1945 σε «401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο» και λειτούργησε στο σημείο αυτό έως το 1971. Νοσηλεύτηκαν σ’ αυτό χιλιάδες ασθενείς και τραυματίες (αξιωματικοί και οπλίτες) των Βαλκανικών Πολέμων, του Μακεδονικού Μετώπου, της Μικρασιατικής Εκστρατείας, του Ελληνο-Ιταλικού και Ελληνο-Γερμανικού πολέμου, και των πολεμικών επιχειρήσεων του 1944 -1949.

Από τη χρήση των κτιρίων αυτών ως Στρατιωτικού Νοσοκομείου παρέχονται σημαντικά στοιχεία για τη λειτουργία του νοσηλευτηρίου της εποχής εκείνης, καθώς και για την κοινωνική αντίληψη των περασμένων αιώνων, εφόσον κατασκευάστηκαν με βάση τις γαλλικές επιστημονικές αντιλήψεις, δηλαδή κατά περίπτερα, ώστε να αποφεύγεται η μετάδοση των μικροβίων. Γι’ αυτό, «ιδιώται γιατροί, κυρίως σπουδασμένοι στη Γαλλία, π.χ. ο Κατακουζηνός και άλλοι, διεκήρυτταν ότι πρέπει να παραμείνει όπως στη Γαλλία που διατήρησε τα παλαιά της νοσοκομεία (Val de Grace) ως συνδεδεμένα με την ιστορία της ιατρικής σ’ αυτήν».

Πέραν της ενδιαφέρουσας ιστορίας τους, τα μικρού μεγέθους και λιτού χαρακτήρα κτίρια είναι λιθόκτιστα και κεραμοσκεπή, με τοιχοποιία εξεργασμένης πέτρας και με ορθογωνικούς γωνιόλιθους. Τα υπέρθυρα των ανοιγμάτων, θυρών και παραθύρων, είναι κατασκευασμένα με ορατούς ορθογωνικούς λίθους σε αρμονική διάταξη με τις διακοσμητικές ζώνες που τα περιβάλλουν, τοξωτές καμάρες με λίθινα διακοσμητικά περιθώρια και μεταλλικά προστατευτικά κιγκλιδώματα. Αποτελούν ίσως το τελευταίο δείγμα της στρατιωτικής νοσοκομειακής αρχιτεκτονικής του τέλους του 19ου αιώνα, με μορφοπλαστικά νεογοτθικίζοντα στοιχεία, όπως είναι οι γωνιακοί λίθινοι πυργίσκοι ή παρατηρητήρια, και μια ενιαία και αδιάσπαστη πολεοδομική ενότητα, σπάνια και μοναδική για το κέντρο της Αθήνας, καθώς τα κτίρια, με τη χαρακτηριστική διάταξή τους, προσδίδουν στον χώρο παραδοσιακό χαρακτήρα στρατοπέδου και θυμίζουν έντονα κηπούπολη.

Σύμφωνα με σχετικά αρχεία της Διεύθυνσης Σχεδίου Πόλεως, ήδη από το 1980, ο Δήμος Αθηναίων, η 1η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων και ο Οργανισμός Αθήνας διεξήγαγαν σοβαρές προσπάθειες ώστε τα κτίρια του παλιού νοσοκομείου να ενταχθούν στην κατηγορία των διατηρητέων μαζί με τα παρακείμενα κτίρια του Πάρκου Ελευθερίας, με τα οποία αποτελούν ενιαίο σύνολο από πλευράς ιστορίας και αρχιτεκτονικής μορφής, τρόπου κατασκευής και κλίμακας, χρήσης και φυσικού περιβάλλοντος. Παρά το γεγονός ότι το 1984 το τότε αρμόδιο Συμβούλιο αποφάσισε να σωθούν και τα κτίρια του νοσοκομείου, μόνον τα κτίρια του Πάρκου Ελευθερίας χαρακτηρίστηκαν διατηρητέα το1997.

Οι προσπάθειες του Συλλόγου «Ο Λυκαβηττός» για τη διάσωση του ιστορικού αυτού χώρου, στις παρυφές του Λυκαβηττού, συνεχίστηκαν πιο οργανωμένα και εντατικά μετά την απόφαση της Εκκλησίας να ανεγείρει στον χώρο πολυτελές ξενοδοχείο παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο της Αθήνας, δεν επιτρέπεται η ανέγερση ξενοδοχείου ή άλλου κτιρίου του οποίου η χρήση δεν συμβιβάζεται με εκείνη που προβλέπεται από αυτό. Δηλαδή, αστικό πράσινο, χρήσεις εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δραστηριότητες για τα υπάρχοντα κτίρια. Υπάρχει δε απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για παρεμφερή περίπτωση βάσει της οποίας ο καθορισμός των χρήσεων γης δεν χρειάζεται περαιτέρω εξειδίκευση και επομένως είναι δεσμευτικός (αρ. 4047/1999, Τμήμα Ε). Άλλωστε, το αίτημα για τη διάσωση των κτιρίων και του περιβάλλοντος χώρου υποστηρίζεται από νόμους, (3028/2002), άλλες σχετικές αποφάσεις του ΣτΕ και διεθνείς συμβάσεις, όπως είναι η Σύμβαση της Γρανάδας (2039/1992).

Ωστόσο, το θέμα του χαρακτηρισμού εξακολουθεί να εκκρεμεί από το 2002, παρά το γεγονός ότι έχουν κατατεθεί σχετικοί φάκελοι, αφενός στο Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο έχει εξετάσει το θέμα χωρίς αποτέλεσμα, και αφ’ ετέρου στο Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε., το οποίο απα-ξιεί έστω να μάς ενημερώσει για την πορεία του φακέλου.

Εν τω μεταξύ και σε αντίθεση με τα παρόμοια κτίρια του Πάρκου Ελευθερίας και του στρατοπέδου στο Πάρκο Γουδή, τα οποία έχουν ανακαινιστεί και χρησιμοποιούνται πλέον ως μουσεία, γλυπτοθήκη ή χώροι εκθέσεων, τα σημαντικά κτίρια του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου καταρρέουν με γοργό ρυθμό καθώς υφίστανται τη φθορά του χρόνου από την αδιαφορία των αρμοδίων.

Μετά από τις προσπάθειες και τους αγώνες τόσων χρόνων, παρακαλούμε τα αρμόδια Υπουργεία και τον Δήμο της Αθήνας να δώσουν μια οριστική λύση. Η

 

 

Γενική άποψη

καταστροφή του χώρου αυτού θα έχει σαν αποτέλεσμα τη διατάραξη της αρμονικής σχέσης κτιριακού πλούτου και περιβάλλοντος και θα είναι ένα τεράστιο λάθος όχι μόνο για την περιοχή, η οποία είναι ήδη βεβαρημένη με ογκώδη κτίρια, αλλά και για όλη την Αθήνα.Υπέρ της διάσωσης του χώρου ως συνόλου με όλα τα ιστορικά κτίσματα έχουν ταχθεί πάμπολλοι φορείς και οργανισμοί μεταξύ των οποίων η Εφορεία Νεωτέρων Μνημείων Αττικής, η Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας (Ο.Ρ.Σ.Α.), η Ελληνική Εταιρεία για την Προστασία του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, το Ελληνικό Τμήμα του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Τοποθεσιών (ΙCOMOS) και ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ).

Αναδημοσίευση από:

http://www.monumenta.org/article.php?perm=1&IssueID=4&lang=gr&CategoryID=19&ArticleID=77

——————————————–

Δημοσιεύματα

-Διατηρητέα επτά κτίρια του Πρώην 401: Εικοσαετείς και πλέον αγώνες κατοίκων και αρχιτεκτόνων δικαιώνονται, Γιώργος Λιάλιος, Καθημερινή

-«Γιατί όλα αυτά;» Ρωτάει η αρχιτέκτων Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη

– Στο βάθος κήπος μυστικός, Μαρίνα Πετροπούλου ΕΤ

-«Αταλάντευτοι στον αγώνα σωτηρίας του», Γιάννη Ελαφρού Καθημερινή

-Τα προσφυγικά της Αλεξάνδρας άνοιξαν νέους δρόμους, E. Γρατσία Real News

-Υπογραφές Σωτηρίας για το πρώην 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο, Αυγή

-Φιλί της ζωής για το πρώην 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο, Στέλλα Χαραμή, ΕΤ

-Ένα παλιό ιστορικό νοσοκομείο, στο greekarchitects.gr

-Ένα αρχιτεκτονικό σύνολο που χάνεται, στην πρώτη σελίδα του in.gr

 

Advertisements

To blog είναι μια δράση του ηλεκτρονικού περιοδικού MOnuMENTA

Οκτώβριος 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Φεβ.    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Blog Stats

  • 32,725 hits